Deprem Riski ve Raf Güvenliği: Yapılması Gerekenler

6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Türkiye'de depo ve raf güvenliği yeniden gündemin üst sıralarına çıktı. Depremden etkilenen bölgelerde pek çok raf sisteminin hasar gördüğü veya yıkıldığı biliniyor. Bu hasarlarda çoğu zaman sismik etkilerin tasarımda yeterince dikkate alınmaması, eksik ankraj, eksik bağlantı elemanları ve yanlış yükleme gibi etkenler belirleyici oluyor. Peki depo raflarının deprem güvenliği için neler yapılmalı?

Deprem Tehlikesi Nasıl Belirlenir?

2019'dan bu yana Türkiye'de eski deprem bölgeleri sistemi yerini AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na bıraktı. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında deprem yer hareketi parametreleri (örneğin SDS ve SD1) tesisin bulunduğu konumun koordinatlarına göre belirlenir. Yani aynı ildeki iki depo için bile tasarım değerleri farklı olabilir. DD-1, DD-2 gibi kavramlar ise bölgeleri değil, farklı olasılıklara karşılık gelen deprem yer hareketi düzeylerini ifade eder. Raf sistemlerinin sismik tasarımında EN 16681 standardı önemli bir referans olarak kullanılabilir.

1. Ayakları Zemine Ankrajla Sabitleyin

En temel önlem, raf ayaklarını taban plakaları üzerinden beton zemine uygun ankrajlarla sabitlemektir. Ankrajsız bir raf, deprem sırasında kayabilir, yer değiştirebilir ve devrilme riskiyle karşı karşıya kalabilir. Ankraj tipi ve sayısı, zemin durumu ve hesaplanan kuvvetlere göre belirlenmelidir.

2. Çapraz Bağlantıları Kontrol Edin

Raf çerçevelerindeki çapraz elemanlar ve gerekli durumlarda kullanılan arka/boyuna bağlantılar (bracing), sistemin yatay kuvvetlere karşı rijitliğini sağlar. Eski depolarda bu elemanların paslandığı, söküldüğü veya hiç takılmadığı durumlarla karşılaşılabilir. Eksik ya da hasarlı bağlantı elemanları olan raflar deprem etkisine karşı zayıftır ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

3. Palet Düşme Önleyici Sistemler Kullanın

Deprem sırasında paletler ve ürünler raftan düşebilir; bu durum personel için ciddi bir risktir. Arka stoperler, palet destek elemanları ve çelik tel örgü paneller, yüklerin raftan düşmesini sınırlamaya yardımcı olur. Özellikle yüksek raflarda ve personelin raf çevresinde çalıştığı alanlarda bu önlemler risk değerlendirmesinde mutlaka ele alınmalıdır.

4. Yükleri Doğru Dağıtın

Ağır paletlerin üst katlara yerleştirilmesi sistemin ağırlık merkezini yükseltir ve deprem sırasında devrilme ve hasar riskini artırır. Genel kural olarak ağır yükler alt seviyelerde tutulmalı, kat yükleri kapasite levhalarında belirtilen sınırlar aşılmadan ve dengeli biçimde dağıtılmalıdır.

5. Raf Ayaklarını Darbeye Karşı Koruyun

Forklift temasları ayak profillerinde hasara yol açar ve hasarlı bir ayak, deprem anında sistemin en zayıf halkası olabilir. Ayak koruyucular ve köşe bariyerleri darbe etkisini azaltarak taşıyıcı elemanların bütünlüğünün korunmasına yardımcı olur.

6. Düzenli Kontrol ve Uzman Muayenesi Yaptırın

Raflar kurulduktan sonra bakımsız bırakılmamalıdır. EN 15635 standardı, düzenli görsel kontrollerin yanı sıra 12 ayı aşmayan aralıklarla yetkin bir uzman tarafından muayene yapılmasını önerir. Bu kontrollerde bağlantı elemanları, ankrajlar, çaprazlar ve ayak korumaları incelenmeli; gevşemiş cıvatalar sıkılmalı, hasarlı parçalar değiştirilmelidir. Deprem sonrasında ise raflar kullanıma devam edilmeden önce kontrol edilmelidir.

Yasal Çerçeve

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin risk değerlendirmesi yapmasını ve gerekli önlemleri almasını öngörür. Deprem kaynaklı raf riskleri de bu değerlendirmenin bir parçası olmalıdır. Sismik etkileri içeren bir raf statik analizi, bu süreç için önemli bir mühendislik dayanağıdır. Tesisinize özgü yükümlülükler için İSG uzmanınıza danışmanızı öneririz.

PHEIFEN olarak statik analiz çalışmalarımızda konuma özgü deprem parametrelerini dikkate alıyor, ankraj ve güvenlik aksesuarlarıyla birlikte bütüncül bir değerlendirme sunuyoruz. Deprem etkisini içeren raf statik analizi ve periyodik kontrol hizmetlerimiz hakkında bilgi ve teklif için bizimle iletişime geçin.